SERBEST MESLEK MENSUPLARINDA (DOKTOR, AVUKAT, MİMAR) NAFAKAYA ESAS GELİRİN TESPİTİ

Boşanma davalarında nafaka miktarı, tarafların gerçek ekonomik gücüne göre belirlenir. Borçlunun serbest meslek sahibi (doktor, avukat, mimar vb.) olması hâlinde gelir tespiti, ücretli çalışanlara kıyasla çok daha kapsamlı bir inceleme gerektirir. Zira ortada çoğu zaman düzenli bir maaş bordrosu yoktur; gelir değişken, giderler yüksek ve beyan edilen kazanç ile fiili yaşam standardı arasında fark bulunabilir.

1. Sosyal ve Ekonomik Durum Araştırması (SED)

Mahkemeler öncelikle kolluk marifetiyle sosyal ve ekonomik durum araştırması yaptırır. Bu araştırmada tarafların:

• Mesleği ve işyeri,

• Malvarlığı (taşınır-taşınmaz),

• Gelir kaynakları,

• Yaşam standardı

tespit edilmeye çalışılır.

Yargıtay kararlarında da vurgulandığı üzere, nafaka davalarında gelir tespitinin eksik yapılması bozma sebebidir. Ayrıca araştırmanın her iki taraf yönünden yapılması zorunludur.

Ancak uygulamada tek başına kolluk tutanağı yeterli görülmemekte; banka kayıtları, vergi verileri ve diğer mali göstergelerle desteklenmesi aranmaktadır.

2. Vergi, SGK ve Banka Kayıtları

Serbest meslek erbabının vergi levhasında zarar ya da düşük kâr görünmesi, nafaka açısından belirleyici değildir. Yargıtay’a göre vergi beyanı tek başına ölçüt olamaz. Mahkeme;

• Vergi kayıtlarını,

• SGK (4/B – Bağkur) prim esas kazançlarını,

• Banka hesap hareketlerini ve kredi kartı harcamalarını,

• Şirket bilançolarını ve ortaklık paylarını

bir bütün olarak değerlendirmelidir.

Özellikle banka hareketleri ve harcama kalıpları, “gerçek gelirin” ortaya çıkarılmasında kritik rol oynar.

3. Yaşam Standardı Karinesi

“Hayatın olağan akışı” ilkesi gereği; lüks araç kullanan, yüksek kira bedelli semtte oturan, yoğun kredi kartı harcaması yapan bir kişinin düşük gelir beyanı hayatın gerçekleriyle bağdaşmaz.

Mahkeme;

• Araç ve taşınmaz kayıtları,

• Kira gelirleri,

• Harcama alışkanlıkları,

• Sosyal medya paylaşımları

gibi olguları yaşam standardı göstergesi olarak değerlendirebilir.

4. Mesleğe Göre Özel İnceleme

Gelir tespiti meslek bazında farklılık gösterebilir:

• Doktorlarda: Uzmanlık alanı, muayenehane/özel hastane çalışması, hakediş sözleşmeleri, Tabip Odası verileri incelenir.

• Avukatlarda: Vergi ve banka kayıtları yanında UYAP dosya yoğunluğu, ortaklık yapısı ve malvarlığı dikkate alınır.

• Mimarlarda: Onaylanan proje bedelleri, oda kayıtları ve ücret tarifeleri araştırılır.

Yargıtay uygulamasında, serbest meslek gelirinin arızi olabileceği gözetilerek çoğu zaman son 2–3 yıllık ortalama kazanç esas alınmaktadır.

5. Mesleki Giderlerin Etkisi

Serbest meslek sahibinin brüt kazancı değil, net harcanabilir geliri esas alınmalıdır. Bu kapsamda:

• Büro/klinik kirası,

• Personel giderleri,

• Mesleki sigortalar,

• Vergi yükümlülükleri

dikkate alınır.

6. Nafaka Artışı ve Denge İlkesi

Yargıtay, önceki nafaka kararında kurulan ekonomik dengenin korunmasına önem vermektedir. Tarafların gelir ve giderlerinde olağanüstü bir değişiklik yoksa, artışın genellikle ekonomik göstergeler (örneğin ÜFE oranı) çerçevesinde yapılması gerektiği kabul edilmektedir.

Sonuç

Serbest meslek mensuplarında nafakaya esas gelir tespiti;

• SED araştırması,

• Vergi–SGK–banka kayıtları,

• Malvarlığı incelemesi,

• Yaşam standardı göstergeleri

birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır.

Eksik inceleme bozma sebebidir. Mahkeme, kamu düzenine ilişkin olan nafaka konusunda re’sen araştırma yetkisine sahiptir ve taraf beyanıyla bağlı değildir. Amaç; şekli beyanlara değil, gerçek ödeme gücüne dayalı, hakkaniyete uygun bir nafaka belirlenmesidir.